دلایل کاهش اثر سموم کشاورزی بر آفات

کاهش اثربخشی سموم کشاورزی بر روی آفات، که معمولاً با عنوان مقاومت آفات به سموم شناخته می‌شود، یکی از چالش‌های جدی در کشاورزی مدرن است. این پدیده به دلایل مختلفی رخ می‌دهد که مهم‌ترین آن‌ها به عوامل ژنتیکی آفات و نحوه نادرست مصرف سموم بازمی‌گردد.

در ادامه، مهم‌ترین دلایل بی‌اثر شدن سموم کشاورزی را بررسی می‌کنیم:

مقاومت ژنتیکی آفات (تکامل و انتخاب طبیعی)

یکی از اصلی‌ترین دلایل کاهش اثر سموم، ایجاد مقاومت ژنتیکی در جمعیت آفات است.

مهم‌ترین عوامل ایجاد مقاومت ژنتیکی:

• فشار انتخابی سموم: استفاده مکرر و طولانی‌مدت از یک سم یا سموم با مکانیسم اثر مشابه باعث می‌شود فقط آفات مقاوم زنده بمانند.

• انتقال صفات مقاوم: این آفات مقاوم تکثیر شده و ویژگی مقاومت را به نسل‌های بعدی منتقل می‌کنند. در نتیجه، جمعیت آفت به‌تدریج نسبت به سم بی‌حساس می‌شود.

مکانیسم‌های مقاومت آفات به سموم

آفات از روش‌های مختلفی در برابر سموم مقاومت ایجاد می‌کنند، از جمله:

• مقاومت متابولیکی (بیوشیمیایی): افزایش تولید آنزیم‌هایی که سم را تجزیه و غیرفعال می‌کنند.

• کاهش نفوذ سم: تغییر در ساختار کوتیکول (پوسته) حشره که مانع ورود سم به بدن می‌شود.

• غیرحساس شدن محل اثر: تغییر در گیرنده‌های عصبی یا محل هدف سم که باعث از کار افتادن عملکرد سم می‌شود.

• مقاومت رفتاری: تغییر رفتار آفت مانند دوری از سطوح سمپاشی‌شده.

عوامل مرتبط با نحوه مصرف و کاربرد سموم

در بسیاری از موارد، کاهش اثر سم به دلیل خطاهای انسانی در زمان مصرف اتفاق می‌افتد.

اشتباهات رایج در مصرف سموم کشاورزی:

• تشخیص نادرست آفت یا بیماری و انتخاب سم نامناسب

• استفاده از دوز نامناسب:

  • دوز کم: حذف آفات حساس و افزایش آفات مقاوم

  • دوز زیاد: افزایش هزینه و آلودگی محیط زیست

• زمان‌بندی اشتباه سمپاشی: سمپاشی خارج از مرحله حساس زندگی آفت (مانند دیر سمپاشی کردن در مراحل لاروی)

تأثیر شرایط محیطی بر کارایی سموم:

• دما: دمای بسیار بالا باعث تبخیر سریع سم و دمای پایین باعث کاهش جذب آن می‌شود.

• رطوبت: رطوبت پایین موجب تبخیر قطرات سم می‌شود.

• باد: وزش باد باعث رانش سم و پخش غیراصولی آن می‌گردد.

مشکلات فنی در سمپاشی:

• تنظیم نبودن نازل‌های سمپاش

• استفاده از آب با pH نامناسب (تجزیه برخی سموم)

• عدم استفاده از مواد افزودنی مانند مویان‌ها و سورفکتانت‌ها

• عدم تناوب سموم و تکرار یک سم با مکانیسم اثر مشابه

سخن آخر

مهم‌ ترین دلیل کاهش اثر سموم کشاورزی، ایجاد مقاومت ژنتیکی در آفات است که در نتیجه مصرف مداوم و نادرست سموم به وجود می‌آید. علاوه بر این، رعایت نکردن اصول فنی در انتخاب سم، زمان سمپاشی و شرایط محیطی، نقش مهمی در کاهش کارایی سم دارد.

برای جلوگیری از بی‌اثر شدن سموم، استفاده از تناوب سموم، مدیریت تلفیقی آفات (IPM) و رعایت اصول صحیح سمپاشی ضروری است.